Kentleşmenin Nedenleri ve Sonuçları

Kentleşmenin Nedenleri

Kentleşme; kısaca kentlerin ve kentlerde yaşayan nüfusun artışı olarak ifade edilebilir. Bir başka deyişle kentleşme; sanayileşme ve modernleşmenin yarattığı toplumsal yapıda köklü niteliksel değişme sürecidir.  Kentlerde yaşayan nüfus giderek artmaktadır.

(Kent, Kentleşme ve Kentlileşme konulu yazımıza göz atmak için tıklayınız) 

Kentleşmenin Nedenleri

Kentleşmenin birbiri ile bağıntılı olan birçok nedeni bulunmaktadır. Bu nedenleri genel olarak ekonomik ve teknolojik nedenler, coğrafi nedenler, siyasi nedenler ve sosyopsikolojik nedenler olarak sınıflandırabiliriz.

Ekonomik Nedenler

Sanayi devriminden önce insanlar zamanlarının büyük bölümünü tarımsal faaliyetler ile için değerlendirmek zorundaydı. 18. yüzyılda ortaya çıkan sanayi devrimi ile birlikte üretimde modernleşme hareketi başlamış, makineleşme ve otomasyon artmaya başlamış ve insan gücüne olan gereksinim hızla azalmıştır. Bu durum insanların boş zamanlarında artışa neden olduğu gibi, eski üretim tekniklerinin modern tekniklerle rekabetini de imkansız hale getirmiştir. Sanayi öncesi tarımsal faaliyetlerden sağlanan verim ve gelir düzeyleri, köylüyü köyde tutma düzeyinden düşük kalmıştır. Bunun sonucu olarak insanlar gelecek kaygısı ile hızla kentlere göç etmeye başlamıştır. Zira sanayileşmekte olan toplumlarda kentler, kırsal alanlara kıyasla çok daha fazla iş imkanı ve gelir sağlamaktadır. Kentlerde çok sayıda yeterli ve yetenekli işgücünün ucuza bulunabilmesi, yatırım yapmak isteyen girişimcilerin kentleri tercih etmesine neden olmuş ve bu durum da kentleşme hızını olumlu yönde etkilemiştir.

17. yüzyıldan itibaren dünya ekonominde söz sahibi olan gelişmiş ülkeler ile gelişmekte olan ülkeler arasındaki işbirliği anlaşmaları, bünyelerinde barındırdıkları nüfusa çeşitli imkanlar sağlamıştır. Bunlardan biri anlaşmalı ülkeler arasındaki özgürce seyahat ve çalışma imkanıdır. Bu imkanlar sayesinde insanlar sosyal ve ekonomik yönden çekici buldukları değişik ülkelere göç etmişlerdir. Bunun neticesinde sanayinin yoğun olduğu bölgelerde hızlı kentleşme sağlanmıştır.

Ekonomik kapsamda değerlendirebileceğimiz bir diğer unsur, çalışma imkanlarıdır. Kentlerdeki iş alanlarının çeşitliliği, fazlalığı ve daha fazla gelir getirici etkisi olması kırsal alanlardaki tarım işçileri için cezbedici olmuştur.

Ulaşım ve toplu taşımacılık da kentleşmeyi hızlandıran unsurlardır. Ulaşım tekniklerinin gelişmesi ile birlikte firmaların geniş alanlarda pazarlama faaliyetlerinde bulunabilmesinin önü açılmış, bunun sonucunda yaşanan ekonomik gelişmeler kentleşmeyi hızlandırıcı etki yaratmıştır. Ulaşımın imkanlarının gelişimine paralel olarak artan toplu taşımacılık uygulamaları sayesinde yan sanayi kolları oluşmuş ve bu alanlarda yeni çalışma olanakları ortaya çıkmıştır. 

Coğrafi Nedenler

Çeşitli fosil yakıtlar ve madenler gibi hammadde kaynaklarına yakınlık, deniz kıyısında yer alma gibi nedenler kentleşmeyi hızlandıran etkenlerdir. Kentleşme sürecinde bu tip alanlar ekonomik açıdan gelişmiş ve büyük yerleşim yerleri olmuşlardır. 

Siyasi Nedenler

Ülkelerin anayasalar, yasalar gibi hukuki metinlerinde yer alan düzenlemeneler veya siyasi sistemler kentleşmeyi etkileyen önemli faktörlerdir. Pek çok ülke kentleşme politikaları doğrultusunda farklı dönemlerde çeşitli yasal düzenlemeler yapmışlardır. Örneğin İngiltere’de 1946 yılında çıkarılan Yeni Kentler Yasası bu ülkenin kentleşmesinde etkili olmuştur.

Bununla birlikte seyahat ve ticarete ilişkin yasal düzenlemeler, toprak mülkiyetine ilişkin kanunlar ve politika uygulamaları kentleşmeyi etkileyen unsurlardır.

Sosyopsikolojik Nedenler

Köy ve kent yaşam biçimleri birçok alanda birbirinden farklılıklar gösterir. Kent yaşamında bulunan birçok sosyal ve kültürel olanaklar, kırsal alanlarda yaşayan insanlar için cezbedici özellik taşır. Kentin özgür havası, kentli olmanın gururu, rekreasyonel kaynakların çeşitliliği ve fazlalığı, eğitim ve sağlık gibi alanlardaki gelişmişlik gibi faktörler bunlardan bazılarıdır. Kimi yerlerde kente göç etmeye yükseliş gözüyle bakılmaktadır.

Kentleşmenin Sonuçları

Zaten kendisi bir sonuç olan kentleşmenin de doğurduğu bazı olumlu ve olumsuz sonuçlar vardır. Bu sonuçları aşağıdaki gibi açıklayabiliriz;

Kentleşmenin Olumlu Sonuçları

✪ Kentleşme ile birlikte modern tekniklerle üretim hız kazanır, sanayi ve hizmet sektörü gelişim gösterir. Üretimin artışına paralel olarak insanların gelirlerinde ve refah düzeylerinde artışlar yaşanır. 

✪ İş imkanları, kırsal alanlara göre daha fazladır.

✪ Enerjide etkinliğin ve tasarrufun artması sağlanır. Örneğin müstakil bir evde kullanılan ısı enerjisi, bir apartman dairesinde kullanılan ısı enerjisinden daha fazladır. İnsanlar kentleşmeyle birlikte apartmanlarda yaşamaya başladıkça, enerjide tasarruf atar. Bir başka örnek ise, kentlerde toplu taşımanın artması ile birlikte petrol ürünlerinde tasarrufun sağlanmasıdır. Toplu taşımanın artışı enerjide tasarrufu sağladığı gibi, aynı zamanda çevre dostu bir yaklaşımdır ve araç trafiği üzerindeki baskının azalmasını sağlar.

✪ Etkili atık yönetim sistemleri oluşturulur. Örneğin çöplerin belirli bir alana yayılmasından ziyade, geri dönüşüm olanaklarının geliştirilmesi hedeflenir ve bu yönde çalışmalara ağırlık verilir. Bu durum ulusal kaynakların israfını engeller.

✪ Kentleşme ile birlikte eğitim seviyesi yükselir, entelektüel gelişim sağlanır, uzmanlaşma artar. 

✪ Bireylere daha iyi sağlık hizmetleri sağlanır.

✪ Geniş sosyal ve kültürel imkanlar sağlanır. Rekreasyonel kaynakların oluşturulmasına ve korunmasına önem verilir. Bireyler çalışma dışı zamanlarında değişik rekreatif etkinliklere katılarak sosyalleşir ve fiziksel, mental ve ruhsal gelişimine katkıda bulunur.

✪ Kentlerde doğum oranları, kırsal alanlara göre daha düşüktür. Bu ise nüfus artışının kaynaklar üzerinde yarattığı baskıyı azaltır.

Kentleşmenin Olumsuz Sonuçları

✪ Kentleşme sürecinde çevre ve insan çoğunlukla ihmal edilmiştir. Bu yaklaşım ne yazık ki günümüzde de devam etmektedir.

✪ Kontrolsüz kentleşmeyle birlikte ekonomik ve sosyal kaynaklar talebi karşılayamaz hale gelir. Altyapı hizmetleri tıkanır. Maliyetler artar, hayat pahalılaşır. İşsizlik sorunu ve ulaşım sorunları baş gösterir.

✪ Gelir dağılımında eşitsizlik ortaya çıkar ve bu sosyal tabakalaşma ve sınıflaşmayı artırır.

✪ Hızlı büyüme yapılara olan talebi artırır ve buna paralel olarak rantın yükselmesiyle birlikte imara aykırı, kaçak yapılaşma, gecekondulaşma artar.  Kent yönetimlerinin yetersiz kalması durumunda bu sorunlar kent yaşamını tehdit eder hale gelir.

✪ Kentsel yapılaşma aşırı ısınmaya neden olur, hava kirliliği artar, su kaynakları kirlenir ve azalır. 

✪ Kırsal alanlarda birincil ilişkiler yaygınken, kentsel alanlarda birincil ilişkiler yerini ikincil ilişkilere bırakır. Sosyal ilişkiler daha yüzeysel hale gelir, akrabalık ilişkileri zayıflar.

✪ Bireyler zamanla milli ve manevi değerlerinden, kültüründen, gelenek ve göreneklerinden uzaklaşır. Kültürel yozlaşma baş gösterir. Milli kimlik zarar görür.

Mesut Özdemir hakkında
Her türlü geri bildirim için mesutozdemir067@gmail.com adresinden bana ulaşabilirsiniz.

İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.


*